Moeder Maan en de Andes: Maankalenders, landbouw en rituelen

In de Andeswereld gebruikt men in de  landbouw de fasen van de Maan als referentie. Ook de voortplanting van lama's werd “gestuurd” met behulp van de invloed van de Maan: als lama’s tijdens de nieuwe maan dekten, zouden hun jongen vrouwelijk zijn, en wanneer ze tijdens de volle maan dekten, zouden de jongen mannelijk zijn. Deze gewoonte wordt nog steeds toegepast.

De eerste kalenders die door Andesvolkeren werden gebruikt waren maankalenders met 13 maanden, maar zij vervingen die later door een zonnekalender vanwege de grotere nauwkeurigheid bij het vaststellen van de jaarlengte.

De fasen van de Maan:

Wassende maan: deze fase begint wanneer de Maan opkomt aan de westelijke horizon en duurt tot ongeveer zeven dagen later. Er bestaan verschillende namen voor: K'ata Killa, Llullu Killa en Musuq Killa; ze verwijzen allemaal naar de vorm van de Maan en hoe die verandert van een dunne nagel tot die van een hoorn.

Eerste kwartier (halfvolle Maan): wanneer de helft van de Maan helder is, wordt ze aangeduid met verschillende namen: Wiñaq Killa en Chawpi Killa. Dit is de favoriete periode van de boeren, omdat het een gunstige tijd is om maïs, groenten en alle planten die boven de grond groeien te zaaien.

Volle Maan: ook deze fase kent verschillende namen, zoals Killa Pura, Pasqa Killa en Hunt’a Killa. Tegenwoordig zaaien boeren tijdens de volle Maan geen aardappelen, omdat men volgens de Andes-traditie gelooft dat ze dan te klein en smaakloos zouden worden. Deze fase was van groot belang in de rituele kalender, omdat de grote feesten ter ere van de Maan juist in deze periode werden gehouden. Het Situa-feest (dat stond voor boetedoening en bescherming tegen ziekten) is daar een goed voorbeeld van. De Qoyllurit’i-bedevaart en het daaraan verbonden feest worden zelfs tegenwoordig nog tijdens volle Maan gehouden.

Afnemende Maan: Ook deze fase heeft drie namen: Wañumariq Killa, Allaq Killa en Qhasqakuy Killa. Dit is een gunstige tijd om knollen en andere gewassen die onder de grond groeien te planten, zoals aardappelen, zoete aardappelen, lisas, añu, enzovoort. Deze periode duurt tot de Maan nog slechts zichtbaar is als een dunne nagel.

Nieuwe Maan: Deze stond bekend als Wañu Killa of “dode Maan”. Tijdens deze dagen is de Maan niet zichtbaar vanwege haar nabijheid of conjunctie met de Zon. In deze fase wordt er niets gezaaid, omdat men gelooft dat elk zaad zou sterven voordat het groeit of geen vrucht zou dragen.

De kroniekschrijver Guamán Poma de Ayala vermeldt een interessante opmerking over de fasen van de Maan en de levenswijze van de Inca’s. Hij zegt:
“...de Inka nam om de twee dagen een bad, maar hij deed dat niet tijdens wassende of afnemende Maan, omdat hij zei dat ziekten en andere gevaren voor het lichaam op die dagen aanwezig waren en dat de dood op de loer lag...”

De positie van de Maan in het zenit is zeer interessant. De zogenaamde “Andes volle maan” is als de maan door het zenit gaat. In Cusco gebeurt dat twee keer per jaar: rond 24 april en rond 12 augustus. Deze data vallen samen met twee belangrijke gebeurtenissen: oogsten en zaaien.

Deze gewoonte leeft nog steeds voort in landelijke gemeenschappen en wordt door boeren gebruikt om hun beste zaden de hele nacht aan het maanlicht bloot te stellen. Men zegt dat de zaden hierdoor “geënergetiseerd” worden en beter groeien tijdens het volgende zaaiseizoen. De kracht van Moeder Maan is nog altijd levendig aanwezig in de Andeswereld.

Bron: Erwin Salazar Garcés - The INKA ASTRONOMY Handbook. CULTURAL ASTRONOMY: Archaeo & Ethno Astronomy.